W skrócie

  • Mobilizację zarządza Prezydent RP na wniosek Prezesa Rady Ministrów, w razie bezpośredniego zewnętrznego zagrożenia państwa. Może być powszechna albo częściowa (art. 136 Konstytucji).
  • Obowiązek służby wojskowej mają obywatele polscy od 18. roku życia do końca roku, w którym kończą 60 lat, a podoficerowie i oficerowie - 63 lata (art. 5 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny).
  • W razie mobilizacji powołać można osoby uznane za zdolne do służby (art. 532). Kobiety nie są z ustawy wyłączone, ale do kwalifikacji obowiązkowo stają tylko te z kwalifikacjami przydatnymi wojsku.
  • Niestawienie się po powołaniu w czasie mobilizacji to przestępstwo zagrożone karą co najmniej 3 lat pozbawienia wolności (art. 687).
  • Według stanu na 15 października 2026 r. mobilizacja w Polsce nie została zarządzona - Dziennik Ustaw nie zawiera takiego aktu.

Zasady stanów nadzwyczajnych opisujemy w tekście stan wojenny w Polsce. Opieramy się na ustawie z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 825, z późniejszymi zmianami). To tekst informacyjny prywatnego serwisu, nie komunikat wojska.

Co to jest mobilizacja i kto ją ogłasza?

Ustawa definiuje mobilizację jako „proces przygotowania państwa, w tym Sił Zbrojnych, do osiągnięcia gotowości do przeciwdziałania bezpośredniemu zewnętrznemu zagrożeniu bezpieczeństwa państwa, uruchamiany zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej” (art. 2 pkt 16).

Podstawą jest art. 136 Konstytucji: w razie bezpośredniego zewnętrznego zagrożenia państwa Prezydent, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, zarządza powszechną lub częściową mobilizację i użycie Sił Zbrojnych do obrony Polski. Mobilizacja częściowa obejmuje tylko część sił i zasobów, powszechna - całość.

Mobilizacja i stan wojenny to dwie odrębne decyzje, które nie muszą zapaść razem.

Kogo obejmuje mobilizacja?

Wiek

Obowiązkowi służby wojskowej podlegają obywatele polscy od dnia ukończenia 18 lat do końca roku kalendarzowego, w którym kończą 60 lat. Osoby ze stopniem podoficerskim lub oficerskim podlegają mu do końca roku, w którym kończą 63 lata (art. 5 ust. 1). Obywatel mający też inne obywatelstwo, który stale mieszka za granicą, nie podlega obowiązkowi obrony (art. 3 ust. 1).

W razie mobilizacji osoby uznane za zdolne do służby wojskowej mogą być powołane w każdym czasie (art. 532 ust. 1). W pierwszej kolejności przewiduje się powołanie żołnierzy rezerwy, którym w czasie pokoju nadano przydział mobilizacyjny (art. 531 ust. 1).

Kategoria zdolności

O tym, czy ktoś jest „zdolny”, decydują komisje lekarskie podczas kwalifikacji wojskowej. Rozporządzenie Rady Ministrów o komisjach lekarskich posługuje się czterema kategoriami:

  • A - zdolny do służby wojskowej;
  • B - czasowo niezdolny do służby w czasie pokoju;
  • D - niezdolny do służby w czasie pokoju, z wyjątkiem niektórych stanowisk w terytorialnej służbie wojskowej;
  • E - trwale i całkowicie niezdolny do służby wojskowej.

Osoby uznane za trwale niezdolne do służby ze względu na stan zdrowia nie podlegają obowiązkowi służby wojskowej (art. 5 ust. 2).

Kobiety

Art. 5 ustawy mówi o „obywatelach polskich” i nie wyłącza kobiet z obowiązku służby wojskowej. Różnica dotyczy kwalifikacji wojskowej:

  • obowiązkowo stają do niej mężczyźni w roku, w którym kończą 19 lat (art. 59 ust. 1);
  • kobiety mogą zostać do niej wezwane, jeśli mają kwalifikacje przydatne wojsku lub kończą naukę, która je daje: zawody medyczne, weterynaryjne, morskie, lotnicze, a także psycholodzy, rehabilitanci, radiolodzy, diagności laboratoryjni, informatycy, teleinformatycy, nawigatorzy i tłumacze (art. 60);
  • każda kobieta od 18 lat może zgłosić się do kwalifikacji ochotniczo (art. 59 ust. 5).

Obowiązkowi służby nie podlegają kobiety w ciąży i przez 6 miesięcy po porodzie (art. 5 ust. 3). W razie mobilizacji do zaciągu ochotniczego mogą zgłaszać się także osoby bez kwalifikacji wojskowej: mężczyźni przed ukończeniem 60 lat i kobiety przed ukończeniem 50 lat (art. 532 ust. 3).

Kto nie podlega powołaniu albo może zostać wyłączony?

Z mocy ustawy obowiązkowi służby wojskowej nie podlegają osoby trwale niezdolne ze względu na zdrowie oraz kobiety w ciąży i do 6 miesięcy po porodzie. Nie podlegają mu też osoby opiekujące się dziećmi do 8 lat albo dziećmi od 8 do 18 lat, osobami obłożnie chorymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji lub ze znacznym stopniem niepełnosprawności - przy czym ustawa wymaga, by mieszkały z nimi wspólnie i by opieki nie dało się powierzyć innym osobom (art. 5 ust. 2 i 3).

Wyłączenie (potocznie „reklamowanie”) reguluje art. 541. Wyłączenia dokonuje szef wojskowego centrum rekrutacji (WCR), także w czasie pokoju:

  • z urzędu - posłowie, senatorowie, radni, osoby na kierowniczych stanowiskach państwowych i w organach administracji publicznej oraz osoby niezbędne dla obrony lub bezpieczeństwa państwa ze względu na kwalifikacje lub stanowisko;
  • na wniosek urzędu albo przedsiębiorcy - gdy powołanie danej osoby groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu albo działalności firmy niezbędnej dla obrony lub bezpieczeństwa państwa.

Wniosek składa pracodawca lub urząd, nie sam zainteresowany. Osoba wyłączona ma 30 dni na zgłoszenie WCR zmian wpływających na wyłączenie (art. 541 ust. 10).

Odroczenie w czasie mobilizacji przysługuje tylko ze względu na stan zdrowia, na okres ustalony przez komisję lekarską, nie dłuższy niż 6 miesięcy (art. 540).

Karta mobilizacyjna, karta powołania, obwieszczenie

Ustawa przewiduje trzy drogi powołania:

  • Karta mobilizacyjna - dostają ją w czasie pokoju osoby z przydziałem mobilizacyjnym. W razie mobilizacji mają obowiązek stawić się w miejscu i czasie wskazanym w tej karcie, bez dodatkowego wezwania (art. 535 ust. 1).
  • Karta powołania - doręczają ją wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a także jednostki wojskowe, Poczta Polska lub Policja, również w dni wolne i o każdej porze doby (art. 533). Zawiera m.in. czas i miejsce stawienia się oraz listę dokumentów i rzeczy, które trzeba zabrać.
  • Obwieszczenie - informację o powołaniu podaje się do publicznej wiadomości przez obwieszczenie Ministra Obrony Narodowej o zarządzeniu mobilizacji powszechnej, rozplakatowane w gminach (§ 7 rozporządzenia MON z 17 stycznia 2025 r.).

Co zrobić z wezwaniem?

  1. Sprawdź, czego dotyczy. Wezwanie na kwalifikację, do WCR albo na ćwiczenia rezerwy w czasie pokoju to nie mobilizacja. Masz obowiązek stawić się osobiście (art. 6 ust. 1). Możesz żądać rekompensaty za utracone zarobki i zwrotu kosztów przejazdu (art. 6 ust. 2 i 3).
  2. Gdy nie możesz się stawić - skontaktuj się z organem, który wysłał wezwanie, i udokumentuj przyczynę. Niestawiennictwo w czasie pokoju to wykroczenie zagrożone karą ograniczenia wolności albo grzywny (art. 681 i 684).
  3. W czasie mobilizacji stawiennictwo jest bezwzględne. Za niezgłoszenie się do służby w terminie i miejscu grozi kara pozbawienia wolności nie krótsza niż 3 lata (art. 687).
  4. Wątpliwości co do autentyczności wyjaśniaj w WCR właściwym dla miejsca zamieszkania, korzystając z danych kontaktowych z oficjalnej strony wojska, nie z treści samego pisma.

Czy w razie mobilizacji można wyjechać za granicę?

Ustawa o obronie Ojczyzny nie zawiera ogólnego zakazu wyjazdu za granicę dla rezerwistów ani dla osób podlegających obowiązkowi służby. Szczególne zasady dotyczą tylko żołnierzy zawodowych: muszą pisemnie informować dowódcę o wyjeździe prywatnym, a ten może go zakazać decyzją (art. 340).

Trzeba jednak pamiętać o dwóch rzeczach. Po pierwsze, w razie mobilizacji osoba zdolna do służby może być powołana „w każdym czasie”, a niestawienie się jest przestępstwem (art. 532 ust. 1, art. 687). Po drugie, jeśli równolegle zostanie wprowadzony stan wojenny, ustawa o stanie wojennym pozwala zamknąć lub ograniczyć ruch przez przejścia graniczne i wprowadzić szczególne zasady wydawania dokumentów do przekraczania granicy (art. 28 tamtej ustawy). Szczegóły zależą od rozporządzeń, których dziś nie ma.

Kwalifikacja wojskowa w 2026 r.

Kwalifikacja w 2026 r. trwała od 2 lutego do 30 kwietnia. Wezwano do niej m.in. mężczyzn urodzonych w 2007 r., starszych mężczyzn bez kategorii zdolności oraz kobiety z roczników 1999–2007 z kwalifikacjami przydatnymi wojsku, kończące naukę w roku 2025/2026 (rozporządzenie MON z 27 sierpnia 2025 r.).

Obowiązek stawienia się do kwalifikacji trwa do końca roku, w którym kończy się 60 lat (art. 59 ust. 4). Kategoria zdolności i przeniesienie do rezerwy (tzw. uregulowany stosunek do służby wojskowej) nie oznaczają powołania.

Ochotnicze formy służby i szkolenia dla cywilów

  • Dobrowolna zasadnicza służba wojskowa - do 12 miesięcy: szkolenie podstawowe do 28 dni zakończone przysięgą i szkolenie specjalistyczne do 11 miesięcy (art. 143). Uposażenie wynosi tyle, co najniższe uposażenie żołnierza zawodowego (art. 150), a służbę można przerwać na własny wniosek (art. 146).
  • Terytorialna służba wojskowa (WOT) - od roku do 6 lat, pełniona obok pracy lub nauki: co najmniej 2 dni w miesiącu w czasie wolnym (art. 170, 171). Na początku 16-dniowe szkolenie podstawowe (art. 173).
  • Program „wGotowości” - bezpłatne szkolenia obronne MON dla pełnoletnich obywateli, z rejestracją w aplikacji mObywatel. Według MON udział nie wiąże się z obowiązkiem służby wojskowej. Ścieżka „Odporność” to cztery jednodniowe moduły po 8 godzin: bezpieczeństwo, pierwsza pomoc, przetrwanie i cyberbezpieczeństwo. Według komunikatu MON z 9 lutego 2026 r. edycja 2026 trwa od 7 marca do 21 listopada. W tym samym komunikacie MON zapowiedział ścieżkę „Rezerwa” z elementami szkolenia wojskowego - aktualne terminy sprawdzaj na stronie programu.

Co to znaczy dla Ciebie

  • Sprawdź swój status. Wiesz, jaką masz kategorię zdolności i czy masz przydział mobilizacyjny? Jeśli nie, informacji udziela WCR właściwy dla miejsca zamieszkania.
  • Zgłaszaj zmiany. Jeśli masz przydział lub wyłączenie, aktualny adres i informacje dla WCR są w Twoim interesie.
  • Ustal plan rodzinny. Osoba z przydziałem mobilizacyjnym stawia się w terminie wskazanym w karcie, bez dodatkowego wezwania. Warto wcześniej ustalić, kto przejmie opiekę nad dziećmi i osobami zależnymi i gdzie leżą dokumenty - pomoże w tym tekst o planie rodzinnym na wypadek kryzysu i o dokumentach i danych w kryzysie, a szerzej - poradnik jak przygotować się na wojnę.
  • Weryfikuj informacje. Mobilizację zarządza Prezydent, a ogłasza ją obwieszczenie MON - nie wiadomość bez źródła. Co mówią dziś fakty o zagrożeniu, opisujemy w tekście czy Polsce grozi wojna.

Najczęstsze pytania

Do ilu lat można zostać powołanym do wojska?

Obowiązek służby wojskowej trwa do końca roku kalendarzowego, w którym kończysz 60 lat. Jeśli masz stopień podoficerski lub oficerski - do końca roku, w którym kończysz 63 lata (art. 5 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny).

Czy kobiety podlegają mobilizacji?

Ustawa nie wyłącza kobiet z obowiązku służby wojskowej. W razie mobilizacji powołać można osoby uznane za zdolne do służby, a kategorię zdolności mają kobiety, które przeszły kwalifikację - obowiązkowo te z kwalifikacjami przydatnymi wojsku, albo ochotniczo. Kobiety w ciąży i do 6 miesięcy po porodzie nie podlegają obowiązkowi służby.

Czym różni się karta mobilizacyjna od karty powołania?

Kartę mobilizacyjną dostaje się w czasie pokoju razem z przydziałem mobilizacyjnym - wskazuje, gdzie i kiedy stawić się po ogłoszeniu mobilizacji. Kartę powołania doręcza się już w razie mobilizacji osobom, które są powoływane do służby (art. 533).

Czy wezwanie na ćwiczenia wojskowe oznacza mobilizację?

Nie. Ćwiczenia rezerwy i kwalifikacja wojskowa odbywają się w czasie pokoju. Na wezwanie trzeba się stawić; przysługuje rekompensata za utracone zarobki i zwrot kosztów przejazdu (art. 6).

Czy udział w szkoleniu „wGotowości” zobowiązuje do służby?

Według MON nie - szkolenia są dobrowolne, bezpłatne i nie wiążą się z obowiązkiem służby wojskowej. Zapisy prowadzi aplikacja mObywatel.