W skrócie

Stan wojenny to jeden z trzech stanów nadzwyczajnych z Konstytucji. Wprowadza go Prezydent RP na wniosek Rady Ministrów, rozporządzeniem, na części albo na całym terytorium kraju.

  • Przesłanki (art. 229 Konstytucji): zewnętrzne zagrożenie państwa, zbrojna napaść na terytorium Polski albo zobowiązanie do wspólnej obrony wynikające z umowy międzynarodowej.
  • Sejm dostaje rozporządzenie w ciągu 48 godzin i może je uchylić (art. 231).
  • Ograniczenia praw i wolności wymienia zamknięty katalog ustawy z 29 sierpnia 2002 r. - od zakazu zgromadzeń i strajków po cenzurę, reglamentację i obowiązek pracy. Każde musi zostać wskazane w rozporządzeniu.
  • Nie wolno ograniczyć m.in. godności człowieka, prawa do życia, zakazu tortur, prawa do sądu i wolności sumienia (art. 233).
  • Stan wojenny to nie to samo co wojna. O stanie wojny decyduje Sejm (art. 116), a „czas wojny” określa osobno Prezydent.

Opisujemy przepisy obowiązujące według stanu na 15 października 2026 r. To tekst informacyjny prywatnego serwisu, nie komunikat organów państwa.

Czym jest stan wojenny?

Konstytucja przewiduje w art. 228 ust. 1, że „w sytuacjach szczególnych zagrożeń, jeżeli zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające”, może zostać wprowadzony odpowiedni stan nadzwyczajny: stan wojenny, stan wyjątkowy lub stan klęski żywiołowej. Stan wojenny jest z nich najpoważniejszy, bo dotyczy zagrożeń zewnętrznych, a ustawa dopuszcza w nim najszerszy zakres ograniczeń.

Kilka zasad wspólnych dla wszystkich stanów nadzwyczajnych (art. 228):

  • wprowadza się je tylko na podstawie ustawy, w drodze rozporządzenia, które dodatkowo podaje się do publicznej wiadomości;
  • działania muszą odpowiadać stopniowi zagrożenia i zmierzać do jak najszybszego przywrócenia normalnego funkcjonowania państwa;
  • w ich trakcie nie można zmienić Konstytucji, ordynacji wyborczych ani ustaw o stanach nadzwyczajnych;
  • w czasie stanu nadzwyczajnego i przez 90 dni po jego zakończeniu nie można skrócić kadencji Sejmu, przeprowadzić referendum ogólnokrajowego ani wyborów do Sejmu, Senatu, samorządu i na urząd Prezydenta - kadencje tych organów odpowiednio się przedłużają.

Szczegóły stanu wojennego reguluje ustawa z dnia 29 sierpnia 2002 r. o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej. Obowiązujący tekst jednolity to Dz.U. z 2025 r. poz. 504, zmieniony w 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 252). Tę ustawę cytujemy dalej jako „ustawę o stanie wojennym”.

Kto wprowadza stan wojenny i w jakim trybie?

Procedura ma cztery kroki, opisane w art. 2–4 ustawy:

  1. Wniosek Rady Ministrów. Rząd wskazuje przyczyny, obszar oraz rodzaje ograniczeń praw i wolności, „odpowiednie do stopnia i charakteru zagrożenia” (art. 2 ust. 2).
  2. Decyzja Prezydenta. Prezydent niezwłocznie rozpatruje wniosek i albo wydaje rozporządzenie o wprowadzeniu stanu wojennego, albo odmawia (art. 3 ust. 1). Prezydent nie może wprowadzić stanu wojennego bez wniosku rządu.
  3. Ogłoszenie. Stan wojenny obowiązuje od dnia ogłoszenia rozporządzenia w Dzienniku Ustaw (art. 4 ust. 1). Wojewodowie podają je do wiadomości przez obwieszczenia i plakaty, a redakcje i nadawcy mają obowiązek nieodpłatnie je opublikować (art. 4 ust. 3, art. 5).
  4. Kontrola Sejmu. Prezydent przedstawia rozporządzenie Sejmowi w ciągu 48 godzin od podpisania (art. 231 Konstytucji, art. 3 ust. 1 ustawy).

Minister spraw zagranicznych notyfikuje wprowadzenie stanu wojennego i jego przyczyny Sekretarzowi Generalnemu ONZ i Sekretarzowi Generalnemu Rady Europy (art. 6). Jakie kompetencje ma w tym układzie głowa państwa, opisujemy osobno w tekście o uprawnieniach prezydenta w sprawach bezpieczeństwa.

Jakie są przesłanki?

Ustawa powtarza przesłanki z art. 229 Konstytucji i je doprecyzowuje (art. 2 ust. 1 i 1a). Stan wojenny można wprowadzić w razie:

  • zewnętrznego zagrożenia państwa, także spowodowanego działaniami o charakterze terrorystycznym lub działaniami w cyberprzestrzeni. Ustawa definiuje je jako celowe działania podmiotów zewnętrznych, godzące w niepodległość, niepodzielność terytorium, ważny interes gospodarczy Polski albo zmierzające do uniemożliwienia lub poważnego zakłócenia normalnego funkcjonowania państwa;
  • zbrojnej napaści na terytorium Polski;
  • sytuacji, gdy z umowy międzynarodowej wynika zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji.

Do wprowadzenia stanu wojennego nie jest więc potrzebny atak na Polskę - wystarczy zagrożenie zewnętrzne. Na zagrożenia czysto wewnętrzne (ustrój, bezpieczeństwo obywateli, porządek publiczny) Konstytucja przewiduje stan wyjątkowy.

Jaka jest rola Sejmu?

Sejm ma w stanie wojennym trzy różne uprawnienia:

  • Może uchylić rozporządzenie Prezydenta bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (art. 231 Konstytucji). Uchwałę o uchyleniu ogłasza się niezwłocznie w Dzienniku Ustaw (art. 4 ust. 2 ustawy).
  • Decyduje o stanie wojny i zawarciu pokoju (art. 116). To osobna instytucja, opisana niżej.
  • Zatwierdza rozporządzenia z mocą ustawy. Jeśli w czasie stanu wojennego Sejm nie może zebrać się na posiedzenie, Prezydent na wniosek Rady Ministrów wydaje rozporządzenia z mocą ustawy, w granicach z art. 228 ust. 3–5. Podlegają one zatwierdzeniu przez Sejm na najbliższym posiedzeniu (art. 234).

Stan wojenny znosi Prezydent na wniosek Rady Ministrów (art. 8 ustawy) - o czasie jego trwania piszemy w pytaniach na końcu.

Co się zmienia w stanie wojennym?

Organy władzy działają w dotychczasowych strukturach (art. 9), ale część kompetencji się przesuwa. Prezydent może m.in. postanowić o przejściu organów władzy na stanowiska kierowania, o stanach gotowości bojowej Sił Zbrojnych i, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, mianować Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych (art. 10 ust. 2). Wojewoda kieruje zadaniami obronnymi i obroną cywilną w województwie i to on najczęściej wprowadza lub łagodzi konkretne ograniczenia na swoim terenie (art. 13). Obroną cywilną w powiecie kieruje starosta, a w gminie wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 13a, 13c). Jak wygląda ten podział na co dzień, wyjaśniamy w tekście kto za co odpowiada w kryzysie, a o obronie cywilnej - w omówieniu ustawy o ochronie ludności.

Nieskuteczne organy samorządu Prezes Rady Ministrów może zawiesić i ustanowić komisarza rządowego (art. 14).

Stan wojenny często idzie w parze z mobilizacją, ale to dwie odrębne decyzje: mobilizację zarządza Prezydent na wniosek Prezesa Rady Ministrów na podstawie art. 136 Konstytucji. Kogo obejmuje i jak wygląda powołanie, opisujemy w tekście mobilizacja w Polsce.

Jakie prawa i wolności mogą zostać ograniczone?

Rozdział 4 ustawy o stanie wojennym zawiera zamknięty katalog ograniczeń. Nie obowiązują one automatycznie: konkretne rodzaje ograniczeń musi wskazać rozporządzenie Prezydenta, a muszą one odpowiadać charakterowi i intensywności zagrożenia (art. 18 ust. 2). Ograniczenia dotyczą wszystkich osób przebywających na obszarze stanu wojennego, także czasowo (art. 18 ust. 1). Poniżej pełny przegląd z numerami artykułów.

Strajki i protesty (art. 19)

Można zawiesić prawo do strajków pracowniczych i innych form protestu w określonych dziedzinach lub kategoriach pracowników, prawo do strajków i protestów rolników oraz akcji protestacyjnych studentów.

Przeszukania (art. 20)

Wobec osób, których działalność zagraża bezpieczeństwu lub obronności państwa, można przeszukać je same, ich mieszkania, inne pomieszczenia i pojazdy oraz zająć przedmioty wykorzystywane do tej działalności.

Cenzura i kontrola łączności (art. 21)

Może zostać wprowadzona:

  • cenzura prewencyjna materiałów prasowych (nie obejmuje mediów kościołów i związków wyznaniowych służących funkcjom religijnym);
  • kontrola przesyłek pocztowych i kurierskich;
  • kontrola korespondencji telekomunikacyjnej i rozmów telefonicznych;
  • zagłuszanie przekazów radiowych, telewizyjnych i telekomunikacyjnych, których treść może zwiększyć zagrożenie.

Organami cenzury są wojewodowie. Ich decyzje można zaskarżyć bezpośrednio do sądu administracyjnego (art. 21 ust. 6). Zatrzymane przesyłki doręcza się po zniesieniu stanu wojennego.

Zgromadzenia i zrzeszenia (art. 22)

Można zawiesić prawo do organizowania zgromadzeń, imprez masowych oraz imprez artystycznych i rozrywkowych, a także nakazać okresowe zaniechanie działalności stowarzyszeń, partii, związków zawodowych i fundacji, których działalność może utrudnić zadania obronne. Zakaz zgromadzeń nie dotyczy zgromadzeń religijnych w świątyniach i miejscach kultu.

Dokumenty, przemieszczanie się i „godzina policyjna” (art. 23)

  • Osoba pełnoletnia w miejscu publicznym może mieć obowiązek noszenia dowodu osobistego lub innego dokumentu tożsamości, uczeń poniżej 18 lat - legitymacji szkolnej.
  • Mogą zostać wprowadzone nakazy lub zakazy przebywania w oznaczonych miejscach albo ich opuszczania w ustalonym czasie. Ustawa nie używa określenia „godzina policyjna”, ale to ten przepis pozwala ograniczyć poruszanie się w określonych godzinach i miejscach.
  • Zmiana miejsca pobytu stałego lub czasowego może wymagać zezwolenia, a przybycie do określonej miejscowości - zgłoszenia w urzędzie lub na Policji.
  • Można zakazać fotografowania i filmowania określonych miejsc i obiektów.

Zaopatrzenie, ceny, gospodarka, szkoły, pieniądze (art. 24)

  • reglamentacja towarów konsumpcyjnych, całkowita lub częściowa;
  • zakaz podwyższania cen albo ceny urzędowe na towary i usługi podstawowe;
  • nakaz zaniechania określonej działalności gospodarczej albo obowiązek zezwolenia na jej rozpoczęcie;
  • zawieszenie zajęć w szkołach i na uczelniach;
  • ograniczenia w obrocie pieniędzmi, obrocie dewizowym i działalności kantorów;
  • wyłączenie urządzeń łączności lub zawieszenie usług telekomunikacyjnych i pocztowych, obowiązek oddania do depozytu nadajników radiowych;
  • obowiązek oddania do depozytu broni, amunicji i materiałów wybuchowych albo zakaz ich noszenia;
  • ograniczenie dostępu do informacji publicznej.

Świadczenia na rzecz obrony i mieszkania (art. 25)

Przedsiębiorcy mogą dostać dodatkowe zadania, a firmy ważne dla obronności - zarząd komisaryczny. Rolników można zobowiązać do dostaw, określonych upraw i hodowli. Możliwy jest przydział lokali decyzją administracyjną i dokwaterowanie osób do mieszkań oraz zajęcie nieruchomości na potrzeby wojska i obrony.

Transport i granice (art. 26–28)

  • zakaz lub ograniczenie przewozu osób i rzeczy, ruchu pojazdów na drogach publicznych, lotów i żeglugi (art. 26);
  • zajęcie lub rekwizycja środków transportu, z potwierdzeniem dla posiadacza i pouczeniem o możliwości ubiegania się o odszkodowanie (art. 27);
  • zamknięcie lub ograniczenie ruchu przez przejścia graniczne oraz szczególne zasady wydawania dokumentów do przekraczania granicy (art. 28).

Obowiązek pracy (art. 29)

Rada Ministrów może wprowadzić powszechny obowiązek wykonywania pracy dla osób w wieku od 16 do 65 lat, zdolnych do pracy ze względu na zdrowie oraz warunki osobiste i rodzinne. Rozporządzenie określa, kogo obowiązek nie obejmuje.

Kary (art. 31–33)

Większość naruszeń - np. udział w zakazanym zgromadzeniu, brak dokumentu tożsamości przy sobie, łamanie reglamentacji czy uchylanie się od obowiązku pracy - to wykroczenia zagrożone aresztem albo grzywną, rozpoznawane w trybie przyspieszonym (art. 33). Przestępstwami są m.in. organizowanie zakazanego strajku lub kierowanie nim (od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności, art. 32) oraz dalszy udział w działalności zawieszonej organizacji (do 3 lat, art. 31).

Czego nie wolno ograniczyć nawet w stanie wojennym?

Art. 233 ust. 1 Konstytucji wymienia prawa, których ustawa o stanie wojennym i stanie wyjątkowym nie może ograniczyć:

  • godność człowieka (art. 30);
  • obywatelstwo (art. 34 i 36);
  • ochrona życia (art. 38);
  • humanitarne traktowanie: zakaz eksperymentów bez zgody, zakaz tortur i nieludzkiego traktowania, humanitarne traktowanie pozbawionych wolności (art. 39, 40, 41 ust. 4);
  • zasady odpowiedzialności karnej, w tym domniemanie niewinności i prawo do obrony (art. 42);
  • prawo do sądu (art. 45);
  • ochrona dóbr osobistych i życia prywatnego (art. 47);
  • wolność sumienia i religii (art. 53);
  • prawo do składania petycji (art. 63);
  • prawa rodziny i dziecka (art. 48 i 72).

Art. 233 ust. 2 dodaje, że nie wolno ograniczać praw wyłącznie z powodu rasy, płci, języka, wyznania lub jego braku, pochodzenia społecznego, urodzenia ani majątku. Ograniczenia nie mogą więc być wymierzone w konkretne grupy ludzi.

Stan wojenny, stan wyjątkowy i stan klęski żywiołowej - czym się różnią?

Stan wojenny Stan wyjątkowy Stan klęski żywiołowej
Podstawa art. 229 Konstytucji, ustawa z 29.08.2002 art. 230 Konstytucji, ustawa z 21.06.2002 art. 232 Konstytucji, ustawa z 18.04.2002
Kto wprowadza Prezydent na wniosek Rady Ministrów Prezydent na wniosek Rady Ministrów Rada Ministrów
Przyczyna zagrożenie zewnętrzne, zbrojna napaść, zobowiązanie sojusznicze zagrożenie ustroju, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego katastrofa naturalna lub awaria techniczna o znamionach klęski
Maksymalny czas Konstytucja nie określa do 90 dni, jedno przedłużenie do 60 dni za zgodą Sejmu do 30 dni, przedłużenie za zgodą Sejmu
Rola Sejmu może uchylić rozporządzenie (art. 231) może uchylić rozporządzenie; zgoda na przedłużenie zgoda na przedłużenie
Zakres ograniczeń najszerszy, z granicami z art. 233 ust. 1 i 2 szeroki, z granicami z art. 233 ust. 1 i 2 tylko prawa wymienione w art. 233 ust. 3 (np. działalność gospodarcza, przemieszczanie się, strajk, własność)

W III RP stan wyjątkowy wprowadzono rozporządzeniem Prezydenta z 2 września 2021 r. w części województw podlaskiego i lubelskiego, przy granicy z Białorusią - na 30 dni, a następnie przedłużono go o 60 dni za zgodą Sejmu. Stan klęski żywiołowej wprowadziła m.in. Rada Ministrów 16 września 2024 r. w części województw dolnośląskiego, opolskiego i śląskiego w związku z powodzią.

Czy stan wojenny to to samo co wojna?

Nie. Prawo rozróżnia trzy pojęcia:

  • stan wojenny - stan nadzwyczajny wewnątrz kraju, który zmienia działanie władz i pozwala ograniczyć prawa obywateli (art. 229 Konstytucji);
  • stan wojny - decyzja w stosunkach międzynarodowych, którą podejmuje Sejm w imieniu Rzeczypospolitej, tylko w razie zbrojnej napaści na Polskę lub gdy umowa międzynarodowa zobowiązuje do wspólnej obrony; jeśli Sejm nie może się zebrać, o stanie wojny postanawia Prezydent (art. 116);
  • czas wojny - pojęcie z ustawy o obronie Ojczyzny: czas działań wojennych na terytorium Polski, którego początek i koniec określa Prezydent postanowieniem na wniosek Rady Ministrów (art. 2 pkt 2 i art. 24 ust. 1 pkt 7 tej ustawy).

Stan wojenny może więc obowiązywać bez wojny i tylko na części terytorium. Na pytanie, co dziś mówią o zagrożeniu instytucje państwa i sojusznicy, odpowiadamy w tekście czy Polsce grozi wojna.

Kiedy w Polsce obowiązywał stan wojenny?

Po 1945 r. stan wojenny wprowadzono w Polsce raz - w PRL, nie w III RP. Rada Państwa wprowadziła go uchwałą z 12 grudnia 1981 r. „ze względu na bezpieczeństwo państwa” na podstawie dekretu z tego samego dnia; stan wojenny obowiązywał od 13 grudnia 1981 r. Uchwałą z 19 grudnia 1982 r. został zawieszony z dniem 31 grudnia 1982 r., a uchwałą z 20 lipca 1983 r. zniesiony z dniem 22 lipca 1983 r.

Tamte przepisy wydała Rada Państwa, organ nieznany Konstytucji z 1997 r., a obecna ustawa o stanie wojennym w art. 38 wprost uchyliła dekret z 12 grudnia 1981 r. i ustawy z 1982 r. W III RP stanu wojennego nigdy nie wprowadzono - Dziennik Ustaw nie zawiera po 1989 r. żadnego rozporządzenia w tej sprawie (stan na 15 października 2026 r.).

Co to znaczy dla Ciebie

Znajomość przepisów pomaga spokojnie ocenić informacje, gdy temat stanu wojennego pojawia się w mediach.

  • Pewne źródło to Dziennik Ustaw. Stan wojenny obowiązuje od ogłoszenia rozporządzenia; wiadomość z komunikatora bez źródła nie wprowadza żadnych ograniczeń - zobacz, jak rozpoznać dezinformację.
  • Ograniczenia są konkretne i wymienione w rozporządzeniu. Nie wszystko z katalogu musi zostać wprowadzone, a ograniczenia mogą obejmować tylko część kraju.
  • Noś dokument tożsamości. To jeden z najprostszych obowiązków, które mogą zostać wprowadzone (art. 23 ust. 1). Kopie najważniejszych dokumentów warto mieć przygotowane wcześniej - jak to zrobić, opisujemy w tekście o dokumentach i danych w kryzysie.
  • Łączność może być ograniczona. Ustawa pozwala wyłączać usługi telekomunikacyjne. Ustalone z rodziną miejsce spotkania i radio na baterie przydają się wtedy bardziej niż telefon - więcej w tekście o łączności w kryzysie.
  • Masz prawo do sądu. Decyzje organów cenzury można zaskarżyć do sądu administracyjnego, a prawo do sądu należy do praw, których nie wolno ograniczyć.

Jeśli chcesz przygotować dom i rodzinę na sytuacje, w których przez kilka dni nie działa zwykła łączność i transport, Pakiet Rodzina zawiera poradniki do samodzielnej pracy i plan rodzinny z kartami do druku dla domowników.

Najczęstsze pytania

Kto może wprowadzić stan wojenny w Polsce?

Tylko Prezydent RP, w drodze rozporządzenia, i tylko na wniosek Rady Ministrów (art. 229 Konstytucji, art. 2 ust. 1 ustawy o stanie wojennym). Prezydent może odmówić wydania rozporządzenia. W ciągu 48 godzin od podpisania musi przedstawić je Sejmowi, który może je uchylić.

Czy w stanie wojennym będą wybory?

W czasie stanu nadzwyczajnego i przez 90 dni po jego zakończeniu nie przeprowadza się wyborów do Sejmu, Senatu, samorządu ani wyborów prezydenckich, a kadencje tych organów ulegają przedłużeniu (art. 228 ust. 7 Konstytucji). Wybory samorządowe są możliwe tylko tam, gdzie stanu nadzwyczajnego nie wprowadzono.

Czy w stanie wojennym można wyjechać za granicę?

Ustawa pozwala zamknąć lub ograniczyć ruch przez przejścia graniczne i wprowadzić szczególne zasady wydawania dokumentów do przekraczania granicy (art. 28). Czy i w jakim zakresie, zależy od rozporządzenia. Osobną sprawą są obowiązki osób powołanych do wojska, opisane w tekście o mobilizacji.

Czy w stanie wojennym obowiązuje godzina policyjna?

Ustawa nie używa tego określenia, ale art. 23 ust. 2 pozwala wprowadzić nakazy lub zakazy przebywania w oznaczonych miejscach albo ich opuszczania w ustalonym czasie. Takie ograniczenie obowiązuje tylko wtedy, gdy wskaże je rozporządzenie, a złamanie go jest wykroczeniem zagrożonym aresztem albo grzywną.

Czy w stanie wojennym mogą zabrać samochód albo dokwaterować kogoś do mieszkania?

Tak, ustawa to przewiduje. Środki transportu mogą zostać zajęte lub zarekwirowane na potrzeby obronne, z potwierdzeniem i pouczeniem o odszkodowaniu (art. 27). Możliwy jest też przydział lokali i dokwaterowanie osób do mieszkania decyzją administracyjną (art. 25 ust. 1 pkt 4).

Jak długo może trwać stan wojenny?

Konstytucja nie określa maksymalnego czasu, w przeciwieństwie do stanu wyjątkowego (90 dni plus jedno przedłużenie o 60 dni) i stanu klęski żywiołowej (30 dni). Stan wojenny znosi Prezydent na wniosek Rady Ministrów, gdy ustaną jego przyczyny i zostanie przywrócone normalne funkcjonowanie państwa (art. 8 ustawy).