Jak przygotować się na wojnę: spokojny plan dla rodziny w 4 krokach

W skrócie

Przygotowanie rodziny na wojnę nie wymaga bunkra ani wielkich zakupów. Oficjalne zalecenia sprowadzają się do tego samego, co pomaga przy powodzi czy długim braku prądu, i da się je zamknąć w czterech krokach:

• Informacja - wiesz, skąd przyjdzie ostrzeżenie (Alert RCB, syrena, radio) i jak na nie zareagować.
• Zapasy - woda, żywność, leki, światło i gotówka na minimum 3 dni, a z czasem na dłużej.
• Plan rodzinny - kontakty, punkt spotkania w okolicy i poza miejscowością, podział zadań.
• Dokumenty, gotówka, leki - w jednym miejscu, z kopiami, gotowe do zabrania w plecaku ewakuacyjnym.

Ten tekst nie odpowiada na pytanie, czy wojna wybuchnie - tego nie wie nikt i nie zgadujemy. Co mówią na ten temat fakty i instytucje, opisujemy osobno: czy w Polsce będzie wojna. Tutaj zajmujemy się tym, na co masz wpływ.

Co zalecają oficjalne poradniki?

Punktem odniesienia jest „Poradnik bezpieczeństwa” przygotowany wspólnie przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwo Obrony Narodowej i Rządowe Centrum Bezpieczeństwa. Zaprezentowano go 28 sierpnia 2025 r., a według informacji z lutego 2026 r. papierowy egzemplarz trafił do gospodarstw domowych w całej Polsce, w nakładzie blisko 16 mln egzemplarzy. Wersja elektroniczna jest na stronie poradnikbezpieczenstwa.gov.pl, a wersja interaktywna (z odsłuchem sygnałów alarmowych i listą do plecaka) w aplikacji mObywatel.

Poradnik nie jest tekstem o wojnie. Obejmuje żywioły, awarie, blackout, dezinformację, sabotaż i atak z powietrza - bo przygotowanie domowe jest w każdym z tych przypadków w dużej mierze takie samo. Jego najważniejsze zalecenia dla rodziny:

• domowe zapasy na minimum 3 dni, w tym co najmniej 3 litry wody na osobę na dobę;
• plecak ewakuacyjny dla każdego domownika, także dla dzieci;
• rodzinny plan na kryzys z miejscami spotkań w okolicy i poza miejscowością zamieszkania;
• sprawdzenie, gdzie jest najbliższe miejsce schronienia;
• korzystanie z pewnych źródeł informacji.

Ten sam kierunek wyznacza Unia Europejska. Strategia unii gotowości przedstawiona przez Komisję Europejską w marcu 2025 r. przewiduje wytyczne, dzięki którym ludność ma być w stanie poradzić sobie samodzielnie przez co najmniej 72 godziny. Skąd ta liczba i czego nie obejmuje, wyjaśniamy w tekście zasada 72 godzin.

Warto wiedzieć jeszcze jedno: według poradnika w razie wojny system ochrony ludności przekształca się w obronę cywilną, a większość z nas nadal pracuje w swoim zawodzie, chyba że otrzyma inne zadania. Przygotowanie rodziny nie polega więc na szykowaniu się do walki, tylko do tego, żeby dom działał, gdy zawodzą sklep, kran i gniazdko.

Krok 1: skąd dowiesz się o zagrożeniu?

Ostrzeżenie może przyjść kilkoma kanałami jednocześnie i każdy z nich ma słabe strony. Dlatego potrzebujesz więcej niż jednego.

Alert RCB. SMS wysyłany przez operatorów do telefonów w zasięgu stacji bazowych na zagrożonym obszarze. Według RCB nie trzeba się zapisywać ani nic ustawiać, wiadomość jest bezpłatna i dociera także na karty prepaid. Warunek: telefon musi być włączony i mieć zasięg. Alert jest wysyłany tylko w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia.

Syreny. Działają bez sieci komórkowej. „Poradnik bezpieczeństwa” wymienia dwa sygnały:

Sygnał	Jak brzmi	Co robisz
Ogłoszenie alarmu	dźwięk modulowany (wznoszący się i opadający) przez 3 minuty	włącz radio lub telewizor, stosuj się do komunikatów, przy ataku z powietrza idź do miejsca schronienia
Odwołanie alarmu	dźwięk ciągły, jednostajny przez 3 minuty	sprawdź komunikat, zanim wrócisz do zwykłych zajęć

Więcej o brzmieniu, próbach syren i komunikatach słownych: sygnały alarmowe w Polsce i /sygnaly-alarmowe.

Radio na baterie lub na korbkę. Poradnik umieszcza je zarówno w zapasach domowych, jak i w plecaku ewakuacyjnym. Zapisz na kartce częstotliwość rozgłośni regionalnej i trzymaj ją przy radiu.

Aplikacja RSO (Regionalny System Ostrzegania) - bezpłatna, pokazuje ostrzeżenia dla wybranego regionu.

O łączności, gdy sieć nie działa, piszemy w tekście łączność w kryzysie.

Krok 2: jakie zapasy przygotować na 72 godziny i dłużej?

Poradnik mówi o zapasach na minimum 3 dni i dzieli je na kilka grup. To lista, od której warto zacząć:

• woda - minimum 3 litry na osobę na dobę, czyli dla rodziny 2+2 na trzy doby 36 litrów (zapas wody w domu);
• żywność gotowa do spożycia - konserwy, suchary, batony, rzeczy, które zjesz bez gotowania (zapas żywności na kryzys);
• apteczka i leki - leki przyjmowane na stałe, przeciwbólowe, przeciwzapalne, przeciwbiegunkowe, opatrunki, opaska do tamowania krwotoków, termometr, maseczki FFP3, folia termiczna (apteczka domowa i leki);
• higiena - papier, chusteczki nawilżane, środki dezynfekujące, worki na śmieci, wiadro z pokrywą;
• światło i łączność - latarka, radio, naładowany powerbank, kable, baterie, świeczki i zapalniczka;
• ciepło - koce, śpiwory, ciepła odzież, a jeśli to możliwe, źródło ogrzewania niezależne od prądu (ogrzewanie bez prądu i gazu);
• gotówka w różnych nominałach;
• taśmy i folie do uszczelnienia okien i drzwi.

Dwie uwagi, które odróżniają rozsądny zapas od panicznego:

1. Trzy doby to próg, nie cel. Gdy podstawowy zapas jest gotowy, rozbudowuj go stopniowo do tygodnia i dłużej - po kilka pozycji przy zwykłych zakupach.
2. Zapas ma rotować. Poradnik radzi przeglądać go raz na kilka miesięcy i sprawdzać terminy. Jedz to, co kupiłeś najwcześniej, i dokupuj na koniec kolejki. Wtedy zapas nie jest wydatkiem, tylko przesuniętymi zakupami.

Kolejność zakupów rozpisaną na cztery weekendy znajdziesz na stronie plan 72 godzin.

Krok 3: jak zrobić plan rodzinny i ustalić punkt spotkania?

Najczęstszy problem w kryzysie to nie brak jedzenia, tylko rodzina rozproszona po mieście bez łączności: dzieci w szkole, jeden rodzic w pracy, drugi w drodze. Plan rodzinny rozwiązuje to zawczasu. „Poradnik bezpieczeństwa” ma na końcu gotowe rubryki do wypełnienia, a ich zakres dobrze pokazuje, co powinno się w planie znaleźć:

• dane kontaktowe domowników i osób zaufanych, zapisane na papierze, nie tylko w telefonie;
• miejsca spotkania - jedno lub kilka w najbliższej okolicy i co najmniej jedno poza miejscowością zamieszkania, na wypadek rozdzielenia i braku łączności;
• choroby, alergie i leki każdego domownika;
• lista niezbędnych rzeczy i miejsce, gdzie leżą;
• ważne telefony - lekarz, szkoła, praca, sąsiedzi, opiekunowie seniorów.

Ustalcie też, kto odbiera dzieci ze szkoły, gdy zawiedzie łączność. Poradnik radzi zapisać kontakt do osoby wyznaczonej przez szkołę w sprawie odbioru dzieci w sytuacji zagrożenia.

Plan, którego nikt nie przećwiczył, w stresie się nie sprawdza. Wystarczy raz przejść drogę do punktu spotkania i raz sprawdzić, czy każdy wie, gdzie leży plecak. Szczegółowy schemat: plan rodzinny na wypadek kryzysu.

Krok 4: dokumenty, gotówka i leki - co trzymać pod ręką?

Ta część decyduje o tym, czy w razie wyjazdu albo utraty mieszkania szybko załatwisz sprawy urzędowe, medyczne i finansowe.

Dokumenty. Dowody osobiste lub paszporty, akty stanu cywilnego, dokumentacja medyczna, polisy, dokumenty nieruchomości i pojazdu. Poradnik zaleca trzymać dokumentację medyczną w jednym miejscu, a w plecaku ewakuacyjnym mieć dokumenty z kopiami na pendrivie. Ostrzega też, żeby nie oddawać dokumentów osobom, które oferują pomoc lub transport. Jak zabezpieczyć dane i kopie: dokumenty i dane w kryzysie.

Gotówka. Bez prądu i łączności nie działają terminale ani bankomaty - poradnik wprost przypomina o utracie możliwości płacenia kartą przy długim blackoucie. Zalecenie brzmi: gotówka w różnych nominałach. Kwoty nie podaje żadne oficjalne źródło (o tym niżej, w pytaniach).

Leki. Zapas leków przyjmowanych na stałe to jedyna pozycja, której nie da się zastąpić improwizacją. Porozmawiaj z lekarzem o recepcie z wyprzedzeniem, zapisz nazwy i dawki na kartce w plecaku. Poradnik radzi także postarać się o kartę grupy krwi i nosić ją przy sobie.

Plecak ewakuacyjny. Według poradnika każdy domownik powinien mieć własny: woda, żywność wysokoodżywcza gotowa do spożycia, apteczka i leki, dokumenty i gotówka, latarka i radio, powerbank, scyzoryk, mapa papierowa, ubranie na porę roku, koc lub śpiwór i ważna rzecz osobista. Pełna lista i limity wagi: plecak ewakuacyjny.

Co robić przy alarmie i ataku z powietrza?

Poradnik opisuje to krótko: po usłyszeniu sygnału idź ustaloną wcześniej drogą do miejsca schronienia, zabierz plecak ewakuacyjny, unikaj wind i idź schodami. Dobre schronienie nie ma okien, ma grube ściany i strop, dostęp do powietrza i drugie wyjście.

Jeśli nie zdążysz albo nie masz oznaczonego schronu w pobliżu:

• w domu - zostań z dala od okien, przy ścianach nośnych, w pomieszczeniach w środku budynku;
• poza domem - szukaj najniższych kondygnacji, piwnic, garaży podziemnych, tuneli i przejść podziemnych;
• na otwartym terenie - po usłyszeniu eksplozji połóż się na ziemi, najlepiej w zagłębieniu, i osłoń głowę.

Po wejściu do schronienia nie wychodź pochopnie, czekaj na komunikat. Nie przeciążaj sieci rozmowami - pisz SMS-y. Gdzie szukać schronień w swojej okolicy (urząd gminy, jednostka straży pożarnej) i czym różni się schron od ukrycia: schron, ukrycie, miejsce schronienia. Co robić, gdy w pobliżu spadnie dron lub jego szczątki: drony nad Polską.

Zostać czy wyjechać?

To najtrudniejsza decyzja i najgorzej podejmuje się ją w pośpiechu. Poradnik jest tu jednoznaczny w jednym punkcie: jeśli władze lub służby zarządzą ewakuację, stosujesz się do poleceń. Poza tym większość sytuacji kryzysowych przeczekuje się w domu, z zapasami.

Warto zawczasu ustalić w rodzinie progi: co musiałoby się wydarzyć, żebyście wyjechali, dokąd i którą trasą. Poradnik zwraca uwagę, że w kryzysie trzeba ograniczać korzystanie z samochodu, bo drogi mają być przejezdne dla służb i transportów wojskowych, a GPS może nie działać - przyda się papierowa mapa. Szerzej: zostać czy wyjechać i samochód i trasa ewakuacji.

Jeśli w rodzinie są osoby z przydziałem mobilizacyjnym albo w wieku poborowym, uwzględnijcie to w planie - jak działa mobilizacja i kogo obejmuje, opisujemy w tekście mobilizacja w Polsce. Poradnik radzi, żeby osoba, która może zostać zmobilizowana, poinformowała o tym pracodawcę.

Dzieci, seniorzy i zwierzęta - o czym pamiętać?

Dzieci. Poradnik zaleca rozmawiać z nimi spokojnie i w sposób dostosowany do wieku: dowiedzieć się, co już wiedzą, odpowiadać szczerze, ale bez drastycznych szczegółów, i dać im konkretne zadanie w planie rodzinnym. Dziecko, które zna swoją rolę, czuje się bezpieczniej. Dla dzieci i seniorów warto przygotować identyfikatory z imieniem, nazwiskiem i telefonem kontaktowym.

Seniorzy i osoby z niepełnosprawnością. Ustal z nimi sposób działania, pomóż spakować plecak, sprawdź zapas leków i baterii do urządzeń (aparat słuchowy, sensor glukozy). W razie nagłego zagrożenia poinformuj służby o osobie, która potrzebuje pomocy przy ewakuacji. Szerzej: dzieci, seniorzy i osoby zależne.

Zwierzęta. Zaczipuj i zarejestruj zwierzę, przygotuj transporter lub smycz z kagańcem, zapas karmy, wody i leków na kilka dni oraz książeczkę szczepień w jednym miejscu. Jeśli zwierzęcia nie da się zabrać, zabezpiecz je i zostaw jedzenie i wodę. Więcej: zwierzęta domowe w kryzysie.

Czego nie robić?

Część zachowań w kryzysie szkodzi bardziej niż brak zapasów:

• Panika zakupowa. Zapas buduje się stopniowo, zanim cokolwiek się wydarzy. Wykupowanie sklepu w dniu złych wiadomości odbiera towar innym i zwykle kończy się zakupami przypadkowymi.
• Rozsyłanie niesprawdzonych informacji. Poradnik prosi, żeby sprawdzać wiadomości w kilku niezależnych źródłach, nie wierzyć w doniesienia o upadku państwa i kapitulacji i nie podsycać paniki. Jak rozpoznać fałszywkę: dezinformacja - jak rozpoznać.
• Nagrywanie i publikowanie wojska. Poradnik wprost zaleca nie fotografować, nie nagrywać i nie publikować zdjęć wojska ani ważnych obiektów (mostów, stacji kolejowych, magazynów) i nie rozpowszechniać informacji o ruchach wojsk polskich i sojuszniczych.
• Dzwonienie na 112 po informacje. Numer alarmowy służy do zgłaszania zagrożeń, nie do pytania, co się dzieje - od tego jest radio i komunikaty.
• Jazda na skróty przez strefę zagrożenia i blokowanie dróg ewakuacyjnych samochodem.
• Płacenie za „pomoc humanitarną”. Poradnik przypomina, że pomoc humanitarna zawsze jest bezpłatna.

Zamiast tego zgłaszaj to, co niepokojące: osoby fotografujące infrastrukturę, podejrzane oznaczenia na skrzynkach energetycznych, propozycje „łatwego zarobku” od nieznajomych. Według poradnika zgłoszenie policji lub ABW niczym nie grozi.

Co przygotować dziś, w tym tygodniu i w tym miesiącu?

Najprościej rozłożyć przygotowania w czasie. Żaden z tych kroków nie wymaga dużych pieniędzy naraz.

Kiedy	Co zrobić
Dziś (ok. 1 godziny)	Zainstaluj aplikację RSO (Alert RCB dociera bez zapisów, wystarczy włączony telefon w zasięgu). Zapisz na kartce najważniejsze numery i częstotliwość radia regionalnego. Ustal z domownikami jedno miejsce spotkania w okolicy. Naładuj powerbank.
W tym tygodniu	Kup wodę na 3 doby (3 l na osobę na dobę) i żywność, którą zjecie bez gotowania. Uzupełnij apteczkę i leki stałe. Przygotuj gotówkę w różnych nominałach. Sprawdź w urzędzie gminy, gdzie jest najbliższe miejsce schronienia.
W tym miesiącu	Spakuj plecak ewakuacyjny dla każdego domownika. Wypełnij plan rodzinny razem z punktem spotkania poza miejscowością. Zrób kopie dokumentów. Porozmawiaj z dziećmi i seniorami o ich rolach. Raz przećwiczcie plan. Rozbudowuj zapasy w stronę tygodnia.

Co to znaczy dla Ciebie

Jeśli masz tylko chwilę, zrób trzy rzeczy: ustal z rodziną punkt spotkania, sprawdź, gdzie jest radio i baterie, i postaw w szafce wodę na trzy doby. To już stawia Cię przed większością gospodarstw domowych.

Dalej działaj według czterech kroków z tego tekstu, w kolejności, jaka pasuje do Twojego domu. Pomocne będą:

• zasada 72 godzin i rozpisany na cztery weekendy plan 72 godzin;
• plan rodzinny na wypadek kryzysu i plecak ewakuacyjny;
• o sytuacji bezpieczeństwa bez sensacji: czy w Polsce będzie wojna, drony nad Polską, stan wojenny w Polsce.

Jeśli wolisz przejść przez to wszystko w jeden wieczór przy stole, Pakiet Rodzina łączy poradniki „Dom gotowy” i „Plecak i ewakuacja” z planem rodzinnym do wypełnienia; sam temat wyjazdu i plecaka rozwija Plecak i ewakuacja.

Najczęstsze pytania

Co kupić na wypadek wojny?

To samo, co na każdy dłuższy kryzys: wodę (minimum 3 litry na osobę na dobę), żywność gotową do spożycia, leki stałe i apteczkę, latarkę, radio na baterie, baterie i powerbank, środki higieny, koce i gotówkę. Zacznij od zapasu na 3 doby i rozbudowuj go stopniowo. Nie potrzebujesz specjalistycznego sprzętu „survivalowego”, żeby spełnić oficjalne zalecenia.

Ile gotówki trzymać w domu na wypadek wojny?

Żadne oficjalne źródło nie podaje kwoty - poradnik zaleca po prostu gotówkę w różnych nominałach. Praktyczna miara: tyle, ile wydalibyście w ciągu kilku dni na jedzenie, paliwo, leki i ewentualny nocleg, w małych banknotach i monetach. Trzymaj ją w domu w bezpiecznym miejscu i małą część w plecaku ewakuacyjnym.

Czy warto mieć agregat prądotwórczy?

Poradnik w części o długim braku prądu radzi „rozważyć” jego zakup - to opcja, nie obowiązek. Ma sens przede wszystkim w domu jednorodzinnym, przy osobach zależnych od urządzeń medycznych albo przy ogrzewaniu wymagającym prądu. Agregat spalinowy uruchamia się wyłącznie na zewnątrz, z dala od okien, bo spaliny zawierają tlenek węgla; w bloku zwykle wystarczą powerbanki i stacja zasilania z akumulatorem.

Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie?

Spokojnie, krótko i zgodnie z wiekiem: najpierw zapytaj, co dziecko już słyszało, odpowiadaj szczerze, bez drastycznych szczegółów, i podkreśl, kto mu pomoże. Daj mu konkretne zadanie w planie rodzinnym, bo poczucie wpływu zmniejsza lęk. Więcej praktycznych wskazówek w poradniku Bezpieczne dziecko.

Czy trzeba mieć własny schron?

Nie. Poradnik zaleca sprawdzić, gdzie jest najbliższe miejsce schronienia (informację ma urząd gminy i straż pożarna), a gdy nie da się do niego dotrzeć, zostać w domu z dala od okien, przy ścianach nośnych, w centralnych pomieszczeniach. W mieszkaniu zwykle oznacza to korytarz lub łazienkę bez okien w środku lokalu.