W skrócie

  • Dziś w Polsce nie ma przepisu, który zakazuje mężczyznom wyjazdu za granicę. Konstytucja gwarantuje każdemu prawo do swobodnego opuszczenia kraju (art. 52 ust. 2), a ograniczyć je może tylko ustawa.
  • W czasie pokoju zgłoszenie wyjazdu dotyczy wąskich grup. Osoba z kartą mobilizacyjną zawiadamia wojskowe centrum rekrutacji (WCR) o wyjeździe za granicę na dłużej niż 6 miesięcy. Żołnierze zawodowi i żołnierze WOT informują dowódcę o każdym wyjeździe prywatnym.
  • Stan wojenny pozwala zamknąć lub ograniczyć ruch przez przejścia graniczne i wprowadzić szczególne zasady wydawania paszportów (art. 28 ustawy o stanie wojennym). Działa to dopiero wtedy, gdy wskaże to rozporządzenie Prezydenta, a szczegóły ustali minister spraw wewnętrznych.
  • Po ogłoszeniu mobilizacji osoba powołana musi stawić się w wyznaczonym miejscu i czasie. Niestawienie się jest przestępstwem zagrożonym karą co najmniej 3 lat pozbawienia wolności (art. 687 ustawy o obronie Ojczyzny).
  • Ukraina wprowadziła zakaz wyjazdu mężczyzn w wieku 18–60 lat 24 lutego 2022 r. jako skutek swojego stanu wojennego. Polskie prawo nie zawiera dziś takiej regulacji.

Ogólne zasady stanów nadzwyczajnych opisujemy w tekście stan wojenny w Polsce, a zasady powołania w tekście mobilizacja w Polsce. Tu odpowiadamy na jedno pytanie: kiedy i na jakiej podstawie można ograniczyć wyjazd z Polski. Stan prawny na 15 października 2026 r. To tekst informacyjny prywatnego serwisu, nie porada prawna ani komunikat organów państwa.

Czy można wyjechać z Polski w czasie wojny?

Odpowiedź zależy od tego, jaki stan prawny obowiązuje i kim jesteś. Punktem wyjścia jest art. 52 Konstytucji:

  • „Każdy może swobodnie opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej” (ust. 2);
  • ta wolność „może podlegać ograniczeniom określonym w ustawie” (ust. 3);
  • obywatela polskiego nie można wydalić z kraju ani zakazać mu powrotu (ust. 4).

Ograniczenie musi więc wynikać z konkretnej ustawy, a nie z samego faktu, że gdzieś toczy się wojna. Dziś takiego ogólnego ograniczenia nie ma.

Kto już dziś musi zgłaszać wyjazd za granicę?

W czasie pokoju obowiązek informowania o wyjeździe dotyczy tylko kilku grup:

Kto Obowiązek Podstawa
Osoba z kartą mobilizacyjną (przydział mobilizacyjny lub pracowniczy) niezwłocznie powiadomić szefa WCR o wyjeździe za granicę na okres dłuższy niż 6 miesięcy i o powrocie „Informacja dla posiadacza karty mobilizacyjnej”, wzory kart w rozporządzeniu MON z 22 maja 2024 r.
Żołnierz zawodowy pisemnie poinformować dowódcę o zamiarze wyjazdu prywatnego; dowódca może go zakazać decyzją art. 340 ustawy o obronie Ojczyzny
Żołnierz terytorialnej służby wojskowej (WOT) jak żołnierz zawodowy, odpowiednio art. 184
Pozostali (w tym rezerwa bez przydziału, osoby po kwalifikacji) brak obowiązku zgłaszania wyjazdu; obowiązek stawienia się na wezwanie i udzielania informacji do ewidencji wojskowej art. 6 ust. 1, art. 71 ust. 4

Dwa szczegóły, o które ludzie często pytają:

  • Dowódca żołnierza zawodowego może zakazać wyjazdu tylko ze względu na ochronę informacji niejawnych albo istotne sprawy organizacyjne, a decyzję musi doręczyć najpóźniej 3 dni przed wyjazdem. Przysługuje odwołanie (art. 340 ust. 2–7).
  • Wyjazd na stałe jest jednym z warunków uchylenia przydziału mobilizacyjnego (§ 13 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia MON). Obywatel mający też inne obywatelstwo, który stale mieszka za granicą, nie podlega obowiązkowi obrony (art. 3 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny).

Niestawienie się na wezwanie w czasie pokoju to wykroczenie zagrożone karą ograniczenia wolności albo grzywny (art. 681), dlatego przy dłuższym wyjeździe warto, by korespondencja z WCR do Ciebie docierała. Jak wygląda sama karta, opisujemy w tekście o karcie mobilizacyjnej.

Co może się zmienić w stanie wojennym?

Ustawa o stanie wojennym daje władzy kilka narzędzi związanych z przemieszczaniem się. Wszystkie są możliwe, ale nie automatyczne: obowiązują tylko te, które wskaże rozporządzenie Prezydenta o wprowadzeniu stanu wojennego (art. 18 ust. 2).

Granica i dokumenty (art. 28). W czasie stanu wojennego można:

  1. zamykać lub ograniczać ruch osobowy i towarowy przez przejścia graniczne;
  2. wprowadzić szczególne zasady wydawania dokumentów uprawniających obywateli polskich do przekraczania granicy;
  3. wprowadzić szczególne zasady dla cudzoziemców.

Te ograniczenia wprowadza i stosuje w drodze rozporządzenia minister spraw wewnętrznych, w porozumieniu z ministrem spraw zagranicznych i Ministrem Obrony Narodowej. Ustawa każe przy tym „w możliwym stopniu” minimalizować uciążliwości (art. 28 ust. 2). Przepis nie wskazuje grup wiekowych ani płci: to rozporządzenie określiłoby, kogo i w jakim zakresie ograniczenie dotyczy.

Przemieszczanie się w kraju (art. 23 i 26). Mogą zostać wprowadzone zakazy przebywania lub nakazy opuszczenia oznaczonych miejsc, wymóg zezwolenia na zmianę miejsca pobytu oraz ograniczenia przewozu osób, ruchu pojazdów i lotów.

Konstytucja nie wymienia wolności opuszczania kraju wśród praw, których nie wolno ograniczyć w stanie wojennym i wyjątkowym (art. 233 ust. 1). Inaczej jest w stanie klęski żywiołowej: art. 233 ust. 3 pozwala wtedy ograniczyć tylko poruszanie się po terytorium Polski (art. 52 ust. 1), a nie wyjazd za granicę (art. 52 ust. 2). Ustawa o stanie wyjątkowym nie zawiera przepisu o przejściach granicznych. Różnice między stanami opisujemy w tekście stan wyjątkowy a stan wojenny.

Mobilizacja a wyjazd za granicę

Ogłoszenie mobilizacji samo w sobie nie zamyka granic. Zmienia za to sytuację osób, które mogą zostać powołane:

  • Osoby z przydziałem mobilizacyjnym muszą stawić się w miejscu i czasie z karty mobilizacyjnej, bez dodatkowego wezwania (art. 535 ust. 1). Termin „NATYCHMIAST” w karcie oznacza stawienie się nie później niż w ciągu 6 godzin od informacji o ogłoszeniu mobilizacji powszechnej albo wybuchu wojny.
  • Inne osoby zdolne do służby mogą zostać powołane „w każdym czasie” kartą powołania albo przez obwieszczenie (art. 532 ust. 1, art. 533).
  • Gdy nie możesz stawić się w terminie, pouczenie w karcie mobilizacyjnej każe niezwłocznie zawiadomić dowódcę jednostki albo szefa WCR, a po ustaniu przeszkody zgłosić się do jednostki.

Konsekwencje są poważne. Kto w czasie mobilizacji lub wojny, będąc powołany, nie zgłasza się do służby, podlega karze pozbawienia wolności nie krótszej niż 3 lata (art. 687). Jeśli robi to w celu trwałego uchylenia się od służby, kara wynosi nie mniej niż 5 lat (art. 688 ust. 1 pkt 6). Przedawnienie takich czynów biegnie dopiero od chwili, gdy obowiązek zostanie spełniony albo przestanie ciążyć (art. 690), więc pobyt za granicą go nie „wygasza”.

Czy można odmówić wydania paszportu z powodu obowiązku wojskowego?

Według stanu na 15 października 2026 r. nie. Ustawa o dokumentach paszportowych stanowi, że prawo do paszportu ma każdy obywatel, a jego pozbawienie lub ograniczenie jest możliwe „wyłącznie w przypadkach określonych w ustawie” (art. 5 ust. 1 i 3). Zamknięta lista podstaw odmowy (art. 54 ust. 1) obejmuje m.in.:

  • wniosek sądu lub prokuratora w toczącej się sprawie karnej, karnej skarbowej, w sprawie nieletniego albo cywilnej;
  • niepotwierdzenie danych lub obywatelstwa;
  • brak opłaty;
  • brak zgody rodzica albo orzeczenia sądu przy paszporcie dziecka.

Wśród tych podstaw, a także wśród przyczyn unieważnienia paszportu (art. 70), nie ma przydziału mobilizacyjnego, kategorii wojskowej ani wieku poborowego. Zmienić to mogłyby dopiero szczególne zasady wprowadzone w stanie wojennym na podstawie art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o stanie wojennym.

Jak to wygląda w Ukrainie?

Od 24 lutego 2022 r. Ukraina, w związku ze swoim stanem wojennym i powszechną mobilizacją, nie wypuszcza z kraju mężczyzn w wieku 18–60 lat. Tego dnia ukraińska służba celna we Lwowie poinformowała: „Ze względu na stan wojenny mężczyźni - obywatele Ukrainy w wieku od 18 do 60 lat nie zostaną wypuszczeni z naszego kraju” (za rp.pl). Przewidziano wyjątki, m.in. dla osób z niepełnosprawnościami, ojców co najmniej trojga dzieci, wolontariuszy i kierowców przewożących pomoc humanitarną. W sierpniu 2025 r. rząd Ukrainy ogłosił, że mężczyźni w wieku 18–22 lat będą mogli przekraczać granicę także w czasie stanu wojennego (RMF24 za PAP, 26 sierpnia 2025 r.).

W polskiej ustawie o stanie wojennym nie ma przepisu, który z mocy prawa zakazywałby wyjazdu mężczyznom w określonym wieku. Ograniczenie mogłoby wynikać tylko z rozporządzeń wydanych na podstawie art. 28, a takich rozporządzeń dziś nie ma.

Co z wyjazdem do innego kraju UE?

Obywatel UE może swobodnie podróżować po państwach Unii z ważnym dowodem osobistym albo paszportem, choć w wyjątkowych sytuacjach państwa Schengen przywracają czasowe kontrole graniczne (portal Your Europe). Wyjazd do innego kraju UE nie zmienia obowiązków z polskiej ustawy o obronie Ojczyzny.

Co to znaczy dla Ciebie

  • Sprawdź swój status wojskowy. Jeśli masz kartę mobilizacyjną, zgłaszaj WCR wyjazdy dłuższe niż 6 miesięcy i powroty. Szczegóły w tekście o karcie mobilizacyjnej.
  • Pilnuj ważności dokumentów. Wyrobienie paszportu wymaga czasu, a w stanie wojennym zasady jego wydawania mogą się zmienić. Kopie dokumentów i dane w bezpiecznym miejscu pomagają w każdym scenariuszu - zobacz dokumenty i dane w kryzysie.
  • Decyzję o wyjeździe rodziny planuj zawczasu. Kiedy lepiej zostać, a kiedy wyjechać i jak to przygotować, omawiamy w tekście zostać czy wyjechać.
  • Wiadomość o „zamknięciu granic” weryfikuj w Dzienniku Ustaw. Ograniczenie ruchu przez granicę wymaga rozporządzenia, a nie wpisu w mediach społecznościowych.

Najczęstsze pytania

Czy w Polsce obowiązuje zakaz wyjazdu dla mężczyzn?

Nie. Według stanu na 15 października 2026 r. żaden przepis nie zabrania mężczyznom wyjazdu z Polski. Ograniczyć ruch przez granicę pozwala dopiero stan wojenny, i to tylko w zakresie wskazanym w rozporządzeniach (art. 28 ustawy o stanie wojennym).

Czy z kartą mobilizacyjną mogę wyjechać na wakacje?

Tak. Obowiązek powiadomienia WCR dotyczy wyjazdu za granicę na okres dłuższy niż 6 miesięcy oraz powrotu z takiego wyjazdu. Pamiętaj, że po ogłoszeniu mobilizacji musisz stawić się w miejscu i czasie wskazanym w karcie.

Czy po ogłoszeniu mobilizacji granice zostaną zamknięte?

Mobilizacja i ograniczenia ruchu granicznego to odrębne decyzje. Zamknięcie lub ograniczenie ruchu przez przejścia graniczne przewiduje ustawa o stanie wojennym (art. 28) i wymaga rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych.

Co grozi za niestawienie się po powołaniu, jeśli jestem za granicą?

W czasie mobilizacji lub wojny niestawienie się do służby po powołaniu jest przestępstwem zagrożonym karą co najmniej 3 lat pozbawienia wolności, a w celu trwałego uchylenia się od służby - co najmniej 5 lat (art. 687 i 688). Przedawnienie biegnie dopiero od spełnienia obowiązku lub jego ustania (art. 690).