W skrócie
- Karol Nawrocki jest prezydentem RP od 6 sierpnia 2025 r., gdy złożył przysięgę przed Zgromadzeniem Narodowym. Tego dnia przejął też zwierzchnictwo nad Siłami Zbrojnymi.
- Prezydent jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych (art. 134 Konstytucji), ale w czasie pokoju sprawuje to zwierzchnictwo za pośrednictwem Ministra Obrony Narodowej.
- Stan wojenny, stan wyjątkowy, mobilizację i mianowanie Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych prezydent zarządza wyłącznie na wniosek rządu lub premiera, a jego akt wymaga kontrasygnaty, czyli podpisu premiera.
- Bez podpisu premiera prezydent m.in. powołuje i odwołuje członków Rady Bezpieczeństwa Narodowego i odmawia podpisania ustawy.
- Na czas wojny wojskiem dowodzi Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych, który podlega prezydentowi.
Tekst należy do przeglądu kluczowych postaci wojny w Ukrainie. Opisujemy przepisy i udokumentowane decyzje, bez ocen politycznych. Jak w praktyce działa stan wojenny, wyjaśnia osobny tekst: stan wojenny w Polsce.
Kim jest Karol Nawrocki?
Karol Nawrocki jest historykiem, absolwentem Instytutu Historii Uniwersytetu Gdańskiego, doktorem nauk humanistycznych od 2013 r. Od 2009 r. pracował w Instytucie Pamięci Narodowej, w kwietniu 2017 r. został dyrektorem Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, a 23 lipca 2021 r. objął urząd prezesa IPN.
W drugiej turze wyborów prezydenckich 1 czerwca 2025 r. otrzymał według PKW 10 606 877 głosów, a Rafał Trzaskowski 10 237 286. Przysięgę złożył 6 sierpnia 2025 r., w dniu zakończenia kadencji Andrzeja Dudy. Ostatnim punktem uroczystości było przyjęcie zwierzchnictwa nad Siłami Zbrojnymi na placu Piłsudskiego w Warszawie. Kadencja prezydenta trwa pięć lat (art. 127 Konstytucji).
Jakie uprawnienia ma prezydent w czasie wojny?
Konstytucja czyni prezydenta strażnikiem „suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium” (art. 126 ust. 2). Konkretne kompetencje są jednak rozpisane tak, że w sprawach wojny prezydent i rząd działają razem: rząd albo premier składa wniosek, prezydent wydaje akt, premier go kontrasygnuje.
| Kompetencja | Podstawa prawna | Wniosek / kontrasygnata |
|---|---|---|
| Zwierzchnictwo nad Siłami Zbrojnymi (w czasie pokoju przez MON) | art. 134 ust. 1-2 Konstytucji | Akty urzędowe z tego zakresu wymagają kontrasygnaty |
| Mianowanie Szefa Sztabu Generalnego i dowódców rodzajów Sił Zbrojnych | art. 134 ust. 3 Konstytucji | Kontrasygnata premiera |
| Nadawanie stopni wojskowych (np. generalskich) | art. 134 ust. 5 Konstytucji | Wniosek MON, kontrasygnata |
| Wskazanie w czasie pokoju osoby przewidzianej na Naczelnego Dowódcę | art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy o obronie Ojczyzny | Wniosek premiera |
| Mianowanie i odwołanie Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych na czas wojny | art. 134 ust. 4 Konstytucji, art. 10 ust. 2 pkt 4 ustawy o stanie wojennym | Wniosek premiera, kontrasygnata |
| Mobilizacja powszechna lub częściowa i użycie wojska do obrony | art. 136 Konstytucji | Wniosek premiera, kontrasygnata |
| Wprowadzenie stanu wojennego (część lub cały kraj) | art. 229 Konstytucji, art. 2-3 ustawy o stanie wojennym | Wniosek Rady Ministrów, kontrasygnata; Sejm może uchylić (art. 231) |
| Wprowadzenie stanu wyjątkowego (do 90 dni, jedno przedłużenie do 60 dni za zgodą Sejmu) | art. 230 Konstytucji | Wniosek Rady Ministrów, kontrasygnata |
| Postanowienie o stanie wojny, gdy Sejm nie może się zebrać | art. 116 ust. 2 Konstytucji | Kontrasygnata premiera |
| Postanowienie o dniu rozpoczęcia i zakończenia czasu wojny | art. 24 ust. 1 pkt 7 ustawy o obronie Ojczyzny | Wniosek Rady Ministrów |
| Rozporządzenia z mocą ustawy w stanie wojennym, gdy Sejm nie może się zebrać | art. 234 Konstytucji | Wniosek Rady Ministrów, zatwierdzenie przez Sejm |
| Zatwierdzanie strategii bezpieczeństwa narodowego | art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny | Wniosek premiera |
| Zatwierdzanie narodowych planów użycia Sił Zbrojnych | art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny | Wniosek MON |
| Zgoda na operację wojskową w kraju w czasie pokoju (do 60 dni) | art. 25 ust. 3-6 ustawy o obronie Ojczyzny | Wniosek Rady Ministrów; przedłużenie za zgodą Sejmu |
| Powoływanie i odwoływanie członków Rady Bezpieczeństwa Narodowego | art. 135 i art. 144 ust. 3 pkt 26 Konstytucji | Bez kontrasygnaty (prerogatywa) |
| Wykonywanie zadań w sprawach bezpieczeństwa przy pomocy BBN | art. 26 ustawy o obronie Ojczyzny | Bez wniosku rządu; organizację BBN określa prezydent |
Co to jest kontrasygnata i co wymaga podpisu premiera?
Zgodnie z art. 144 ust. 2 Konstytucji akty urzędowe prezydenta wymagają do ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, który bierze za nie odpowiedzialność przed Sejmem. Wyjątki, czyli tzw. prerogatywy, wylicza zamknięta lista 30 punktów w art. 144 ust. 3. Z obszaru bezpieczeństwa jest na niej tylko powoływanie i odwoływanie członków Rady Bezpieczeństwa Narodowego (pkt 26).
Na liście nie ma wprowadzenia stanu wojennego ani wyjątkowego, mobilizacji, mianowania Naczelnego Dowódcy, Szefa Sztabu Generalnego czy dowódców rodzajów Sił Zbrojnych. Te decyzje wymagają więc podpisu premiera. W praktyce żadna z nich nie zapada bez udziału rządu.
Kto dowodzi wojskiem w czasie wojny?
- W czasie pokoju prezydent jest zwierzchnikiem Sił Zbrojnych, a sprawuje to zwierzchnictwo przez Ministra Obrony Narodowej (art. 134 ust. 2).
- Na czas wojny prezydent, na wniosek premiera, mianuje Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych (art. 134 ust. 4). Ten dowodzi Siłami Zbrojnymi i podlega prezydentowi (art. 16 ustawy o stanie wojennym). Dowodzenie przejmuje z chwilą mianowania, o ile prezydent nie wskaże innego terminu (art. 17).
- Z chwilą mianowania Naczelnego Dowódcy prezydent kieruje obroną państwa we współdziałaniu z Radą Ministrów (art. 24 ust. 1 pkt 8 ustawy o obronie Ojczyzny). Organem pomocniczym prezydenta w kierowaniu obroną jest Szef Sztabu Generalnego (art. 25 ust. 2).
- W stanie wojennym prezydent, na wniosek rządu, decyduje też m.in. o stanach gotowości bojowej i o zadaniach Sił Zbrojnych, a na wniosek Naczelnego Dowódcy zatwierdza plany operacyjnego użycia wojska (art. 10 ust. 2 ustawy o stanie wojennym).
Szerzej o tym, kogo dotyczy powołanie do wojska: mobilizacja w Polsce.
Czy prezydent może sam wypowiedzieć wojnę albo ogłosić stan wojenny?
Nie. O stanie wojny decyduje Sejm (art. 116 ust. 1). Może to zrobić tylko w razie zbrojnej napaści na Polskę albo gdy umowa międzynarodowa zobowiązuje do wspólnej obrony przed agresją. Prezydent postanawia o stanie wojny wyłącznie wtedy, gdy Sejm nie może zebrać się na posiedzenie (art. 116 ust. 2), a takie postanowienie także wymaga kontrasygnaty premiera.
Stan wojenny prezydent wprowadza rozporządzeniem tylko na wniosek Rady Ministrów (art. 229) i musi je przedstawić Sejmowi w ciągu 48 godzin. Sejm może je uchylić bezwzględną większością głosów (art. 231). Ustawa przewiduje też, że prezydent może odmówić wydania rozporządzenia mimo wniosku rządu (art. 3 ust. 1 ustawy o stanie wojennym).
Rada Bezpieczeństwa Narodowego i BBN
Rada Bezpieczeństwa Narodowego jest konstytucyjnym organem doradczym prezydenta w sprawach bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego (art. 135). Nie wydaje decyzji wiążących rząd ani wojsko.
Biuro Bezpieczeństwa Narodowego to urząd, przy którego pomocy prezydent wykonuje zadania z zakresu bezpieczeństwa i obronności. Kieruje nim sekretarz stanu wyznaczony przez prezydenta (art. 26 ustawy o obronie Ojczyzny). Pierwszy szef BBN za tej prezydentury, Sławomir Cenckiewicz, złożył rezygnację 22 kwietnia 2026 r. 8 maja 2026 r. prezydent ogłosił, że Biurem pokieruje Bartosz Grodecki.
Decyzje prezydenta Nawrockiego w sprawach bezpieczeństwa
Wybrane, potwierdzone w źródłach działania (bez ocen):
| Data | Działanie |
|---|---|
| 6 sierpnia 2025 r. | Objęcie urzędu i przyjęcie zwierzchnictwa nad Siłami Zbrojnymi. |
| 11 września 2025 r. | Pierwsze pod jego przewodnictwem posiedzenie RBN, zwołane po naruszeniu polskiej przestrzeni powietrznej przez drony w nocy z 9 na 10 września 2025 r. (19 naruszeń, część dronów zestrzelono). Opis zdarzenia: drony nad Polską. |
| 19 grudnia 2025 r. | Przyjęcie w Warszawie prezydenta Ukrainy. Rozmowy dotyczyły m.in. bezpieczeństwa. Więcej: Wołodymyr Zełenski. |
| 25 stycznia 2026 r. | Spotkanie z prezydentami Litwy i Ukrainy w Wilnie. Prezydent mówił m.in. o wydatkach na obronność i o planowanym wspólnym poligonie polsko-litewskim w Kopciowie. |
| 12 marca 2026 r. | W orędziu ogłosił odmowę podpisania ustawy wdrażającej unijny instrument pożyczkowy SAFE (uchwalonej przez Sejm 13 lutego 2026 r.). Jako uzasadnienie podał m.in. koszt odsetek i 45-letni okres spłaty. Wskazał własny projekt ustawy o Polskim Funduszu Inwestycji Obronnych, złożony w Sejmie. |
| 8 maja 2026 r. | Powierzenie kierowania BBN Bartoszowi Grodeckiemu. |
Co to znaczy dla Ciebie
- Decyzje o stanie wojennym czy mobilizacji nie zapadają z dnia na dzień w jednym gabinecie. Wymagają wniosku rządu, aktu prezydenta, podpisu premiera i ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Wiadomość o „tajnym dekrecie”, której nie potwierdza żaden oficjalny kanał, jest sygnałem ostrzegawczym. Jak to sprawdzać: dezinformacja - jak rozpoznać.
- W kryzysie konkretne polecenia dla mieszkańców wydają wojewoda, starosta i wójt (w stanie wojennym kierują obroną cywilną na swoim terenie). Kto za co odpowiada: kto za co odpowiada w kryzysie oraz ustawa o ochronie ludności.
- Najwięcej zależy od domowego przygotowania, a nie od tego, kto podpisuje rozporządzenie. Od czego zacząć: jak przygotować się na wojnę.
Najczęstsze pytania
Od kiedy Karol Nawrocki jest prezydentem?
Od 6 sierpnia 2025 r., gdy złożył przysięgę przed Zgromadzeniem Narodowym. Drugą turę wyborów wygrał 1 czerwca 2025 r. Kadencja prezydenta trwa pięć lat.
Kto dowodzi wojskiem w czasie wojny?
Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych, mianowany przez prezydenta na wniosek premiera. Podlega on prezydentowi, który od chwili jego mianowania kieruje obroną państwa we współdziałaniu z Radą Ministrów.
Czy prezydent może sam ogłosić stan wojenny?
Nie. Stan wojenny prezydent wprowadza tylko na wniosek Rady Ministrów, a rozporządzenie wymaga podpisu premiera. W ciągu 48 godzin trafia do Sejmu, który może je uchylić.
Czy prezydent może wypowiedzieć wojnę?
O stanie wojny decyduje Sejm, i to tylko przy zbrojnej napaści na Polskę albo zobowiązaniu sojuszniczym do wspólnej obrony. Prezydent może o tym postanowić wyłącznie wtedy, gdy Sejm nie może się zebrać.
Kto ogłasza mobilizację w Polsce?
Prezydent, na wniosek premiera, w razie bezpośredniego zewnętrznego zagrożenia państwa (art. 136 Konstytucji). Akt wymaga kontrasygnaty premiera.
Czym zajmuje się Rada Bezpieczeństwa Narodowego?
To organ doradczy prezydenta w sprawach bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego. Jej członków prezydent powołuje i odwołuje samodzielnie, bez podpisu premiera.